Project finance jako metoda finansowania projektów inwestycyjnych

Duże inwestycje publiczne, np. autostrady, gazoporty, czy lotniska to przykłady przedsięwzięć, które cechują długi okres realizacji i bardzo skomplikowane procedury. Brak odpowiednio wysokiego zabezpieczenia powoduje, że ich finansowanie generuje dla banków zbyt wysokie ryzyko. Ryzyko wpływa także na zdecydowanie wyższy koszt finansowania. Dlatego też dla finansowania dużych projektów inwestycyjnych najczęściej jest wybierana metoda project finance.

Cechą charakterystyczną project finance jest nie tyle projekt, lecz sposób jego finansowania. O ile w przypadku klasycznego kredytu, o jego udzieleniu decyduje wiarygodność i zdolność do obsługi długu kredytobiorcy, o tyle o decyzji finansowania w formule project finance decyduje analiza opłacalności potencjalnej inwestycji - zależna od jej przyszłych przychodów. Innymi słowy zadłużenie w ramach project finance jest spłacane dopiero z nadwyżek finansowych wygenerowanych przez realizację danego projektu i to nadwyżki są przedmiotem analizy wierzycieli, a nie tylko wysokość zabezpieczania projektu.

W porównaniu do kredytu, project finance oferuje dużą elastyczność warunków finansowania, gdyż warunki spłaty i wysokości rat są indywidualnie dopasowane struktury przepływów pieniężnych projektu inwestycyjnego - spłaty można przesunąć w czasie, a raty mogą mieć zmienną wysokość. W przypadku klasycznego kredytu warunki spłaty są niezmienne, a raty są równe (model annuitetowy).

Istotną cechą project finance jest występowanie samodzielnej spółki kapitałowej, która jest wydzielona ze struktur inicjatorów projektu inwestycyjnego. Spółka jest powołana do realizacji konkretnego projektu na określony czas, przez co ma charakter celowy (Special Purpose Vehicle - SPV). Tym samym po finalizacji inwestycji oraz spłacie zadłużenia spółka zazwyczaj ulega likwidacji. Sponsorami projektu są jego inicjatorzy, którzy jako beneficjenci inwestycji są najbardziej zainteresowane zrealizowaniem projektu. To właśnie sponsorzy zakładają spółkę SPV, odpowiadają za wniesienie do niej kapitału własnego i dysponują doświadczeniem potrzebnym do realizacji przedsięwzięcia. Sponsorzy są odpowiedzialni za zaplanowanie realizacji projektu, organizację projektu i współpracy z innymi podmiotami oraz wdrożenie opracowanego modelu finansowania, warunkując odpowiednią wiarygodność kredytową SPV.

Utworzenie SPV, poprzez jej wyodrębnienie projektu ze struktur inicjatorów, niesie wiele korzyści. Przepływy pieniężne związane z realizacją inwestycji nie są powiązane z przepływami z innych inwestycji inicjatorów. Tym sam, finasowanie projektu nie jest zależne od kondycji finansowej poszczególnych uczestników projektu. Spółka jest osobnym podmiotem prawnym, przez co inicjatorzy nie odpowiadają pełnym majątkiem własnym za ryzyko projektu. W tym ujęciu inwestycja finansowana przez project finance charakter pozabilansowy.

Powołanie SPV oznacza możliwość pozyskania wspólnie przez inicjatorów projektu wyższego zadłużenia niż w przypadku indywidualnego finansowania obcego. W przypadku upadłości, procedura upadłościowa jest wdrażana w odniesieniu do spółki celowej, a nie wobec poszczególnych uczestników projektu. W przypadku niepowodzenia projektu, pozabilansowy charakter długu w ramach project finance chroni inicjatorów przed bankructwem. Wierzyciele, chcąc maksymalnie zabezpieczyć się przed brakiem obsługi zadłużenia, mają jednak prawo wymagać od uczestników projektu gwarancji spłaty części zadłużenia. W project finance podział ryzyka pomiędzy uczestników jest elementem porozumienia inicjatorów inwestycji. Oznacza to każda ze stron przejmuje na siebie tylko taki poziom ryzyka, jaki jest dla niej akceptowalny.

Ryzyko jest również dzielone pomiędzy inicjatorów i wykonawcę projektu, gdyż dla zminimalizowania swojego ryzyka inicjatorzy i pożyczkodawcy delegują odpowiednie czynności podmiotom trzecim. Wykonawcy w project finance odpowiadają za planowanie oraz budowę. Dostarczają oni aktywa trwałe niezbędne do rozpoczęcia i realizacji projektu. Do grupy wykonawców należą zazwyczaj przedsiębiorstwa specjalizujące się w realizacji określonych projektów infrastrukturalnych, ze specjalistycznym sprzętem i wykwalifikowanymi pracownikami (koncerny budowlane). Wykonawcy bardzo często pełnią rolę sponsorów. Wykonawca deklarujący finansowanie przedsięwzięcia staje się atrakcyjniejszy wśród pozostałych potencjalnych wykonawców. Także podmioty będące pierwotnymi inicjatorami mogą zaangażować się w funkcję wykonawcy. Podmioty, jako równocześnie wykonawcy i sponsorzy, dokładają wszelkich starań, aby zminimalizować ryzyko niepowodzenia przedsięwzięcia. Wykonawcy są zobowiązani do udzielenia gwarancji oddania inwestycji w określonym stanie, terminie i po cenie określonej wcześniej w umowie, a ich udział w finansowaniu inwestycji ma na celu zmotywowania do pełnej realizacji warunków umowy.

Bardzo częstym uczestnikiem project finance jest także Skarb Państwa, który stwarza odpowiednie otoczenie prawno-gospodarcze. Jakość takiego otoczenia determinuje opłacalność i sukces danej inwestycji. Aby rozpocząć działania związane z realizacją przedsięwzięcia niezbędne są wszelkiego rodzaju pozwolenia i koncesje, które wydawane są przez organy państwowe. Kolejnym czynnikiem mającym wpływ na przedsięwzięcie inwestycyjne jest polityka podatkowa danego państwa. Znaczenie w tym zakresie mają przepisy związane z prawem pracy, czy też ochroną środowiska. Dzięki stwarzaniu odpowiednich warunków i wspieraniu inwestycji, Skarb Państwa staje się aktywnym uczestnikiem projektu.

Pomimo wielu atutów finansowanie w ramach project finance ma również mankamenty. Przede wszystkim faza przygotowawcza projektu jest bardzo kosztowna, a szczególnie duże nakłady są związane przeprowadzeniem niezbędnych analiz (tj. opłacalności, podatkowych, prawnych). Sam proces planowania i projektowania inwestycji jest szczególnie skomplikowany. Organizacja procesu i konieczność negocjacji warunków generuje kolejne nakłady, a dodatkowo jest czasochłonna i generuje ryzyko zaistnienia różnorodnych konfliktów pomiędzy stronami.

Wiesz już wszystko? Proponujemy kolejny artykuł...

Przeczytaj też